Gerda Blees – Aan doodgaan dachten we niet

2017-07-03 10.32.17

Tien verhalen telt het verhalendebuut van Gerda Blees, en daarmee blaast ze me weg. ‘Aan doodgaan dachten we niet’ is een overtuigend debuut. Om wat ze laat zien, maar ook om wat ze niet laat zien; het eerste is natuurlijk haar bijzondere stijl en het laatste is wat ze letterlijk niet laat zien in haar verhalen.

Gerda beschrijft in haar verhalen momenten van scènes. Het zijn geen afgeronde scènes, maar meer inkijkjes; momentopnames, momenten. Ze laat wat zien en keert zich er dan weer vanaf. Maar ook binnen de momenten is niet iedereen zich van alles bewust, dat weten ze en zeggen ze ook zelf:

Sinds ze hier is komen wonen heeft ze zichzelf aangeleerd om selectief te zien. Wel de zilverige stammen van de bomen langs het fietspad naar de stad, de eenden in het slootje, de rimpels die ze door het water trekken. Niet het afval op de oever, de schimmel op de oude nieuwbouwmuren, de bedrijfscontainers aan de andere kant van de weg.

We zien daarom ook niet alles, we willen ook niet alles zien; aan doodgaan dachten we niet, het ongenoemde bestaat niet in het laatste verhaal. “Niemand let op de machine” in het eerste verhaal, en toch weten we allemaal hoe het afloopt, al zien we dat ook niet. Met deze spanning speelt Gerda Blees: niemand ziet de machine en daardoor zien wij de machine juist wel, maar wij kijken alleen toe en zelfs wij niet tot het einde.

Het is nuchter en onderkoeld proza dat Gerda gebruikt, samen met de momentopnamen uit de geschetste scènes leidt dit tot zeer korte verhalen. Maar wel verhalen die indruk maken; koude observaties, neem de opening van ‘Kleine mis’:

Genade. Solenelle mag dan wel zojuist bewusteloos geraakt zijn en het is nog maar de vraag of ze op tijd gevonden wordt, maar daar hoeven we nog niet meteen een drama van te maken. Laten we eerst eens rustig in– en uitademen en kijken wat we zien.

We staan als lezer buiten het verhaal, kijken even mee, kunnen ons niet mengen in wat gaat gebeuren. In de meeste verhalen zien we niet eens duidelijk wát er gebeurt omdat onze blik als is afgewend: selectief zien.

Er is een tweede spanning in de bundel, namelijk het alwetend perspectief en de blik die wij mogen werpen. Wij hangen als lezer en als schrijver boven het verhaal, zien alles, ook wat de personages niet zien: “Niemand let op de machine.” Maar de spanning zit erin dat ook wij vaak niet zien hoe het afloopt; alziend, maar niet alwetend. Gerda toont ons nadrukkelijk het moment, het nu. Wat er in de toekomst gaat gebeuren, kunnen we niet weten, zeker niet als we alleen onze eigen kleine ervaringen hebben zoals de personages in het boek. En voor zover we het verleden al zien, biedt dat geen garanties voor de toekomst. Het gaat alleen maar om het nu; koel en nuchter. Is Gerda emotieloos? Neen, ze registreert en laat onze beperkingen zien, en hoe dat schuurt. En dan creëert zelfs een nuchtere, afstandelijke observatie gevoel.

★★★★★ | Gerda Blees | Aan doodgaan dachten we niet | Uitgeverij Podium | 2017 | 155 blz. | ISBN 9789057598319

Advertenties

Een gedachte over “Gerda Blees – Aan doodgaan dachten we niet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s